Bệnh khô vằn (còn gọi là bệnh đốm vằn) là một trong những bệnh hại phổ biến và nguy hiểm nhất trên cây lúa (ngoài ra cũng có thể xuất hiện trên ngô, đậu tương, lạc và một số cây trồng khác).

Dưới đây là thông tin chi tiết về nguyên nhân, triệu chứng và các biện pháp phòng trừ hiệu quả:

1. Tác nhân và điều kiện phát sinh

• Tác nhân: Do nấm Rhizoctonia solani gây ra. Nấm tồn tại trong đất, trên tàn dư rơm rạ, gốc rạ dưới dạng hạch nấm hoặc sợi nấm.

• Điều kiện phát triển: Bệnh phát sinh mạnh trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều (nhiệt độ thích hợp từ 25–32°C, độ ẩm cao).

• Yếu tố làm bệnh nặng thêm:

  • Ruộng lúa gieo cấy quá dày.

  • Bón thừa phân đạm, bón đạm tập trung vào giai đoạn làm đòng.

  • Mực nước trong ruộng để quá cao liên tục.

  • Giai đoạn lúa từ đứng cái, làm đòng đến trỗ bông là lúc cây dễ nhiễm bệnh nhất.

2. Triệu chứng nhận biết

• Vị trí khởi phát: Thường bắt đầu từ các bẹ lá sát mặt nước hoặc bẹ lá già ở gốc.

• Vết bệnh:

  • Ban đầu là những vết đốm hình bầu dục hoặc hình mắt én màu lục tối, xám nhạt hoặc nâu nhạt.

  • Sau đó, vết bệnh lan rộng ra, loang lổ thành dạng vằn da hổ hoặc hình mây vân, ở giữa có màu xám trắng, viền nâu.

• Khi bệnh nặng:

  • Vết bệnh lan lên lá phía trên, cổ bông. Lá bị cháy khô từ mép vào trong, bẹ và thân bị mục nát khiến cây lúa bị đổ ngã.

  • Trên vết bệnh có thể xuất hiện các hạch nấm tròn dẹt, màu nâu (rất dễ rơi ra nổi trên mặt nước) hoặc thấy lớp sợi nấm trắng bám như mạng nhện vào buổi sáng sớm.

3. Biện pháp phòng trừ hiệu quả

Để quản lý và hạn chế tối đa thiệt hại do bệnh khô vằn, cần áp dụng kết hợp các biện pháp quản lý tổng hợp (IPM):

* Biện pháp canh tác

• Vệ sinh đồng ruộng: Thu gom, xử lý hoặc vùi lấp tàn dư rơm rạ sau khi thu hoạch để tiêu diệt mầm bệnh và hạch nấm tồn lưu.

• Mật độ gieo cấy hợp lý: Không sạ hoặc cấy quá dày để ruộng luôn thông thoáng, râm mát ít hơn.

• Bón phân cân đối: Tránh bón thừa đạm hoặc bón dồn dập vào giai đoạn đón đòng. Tăng cường bón phân kali và phân hữu cơ hoai mục để giúp cứng cây, tăng sức đề kháng.

• Quản lý nước thông minh: Áp dụng chế độ tưới ngâm – khô xen kẽ, không để mực nước ngập quá cao trong ruộng suốt thời gian lúa sinh trưởng.

* Biện pháp sinh học

• Sử dụng các chế phẩm sinh học chứa vi nấm đối kháng (như Trichoderma hoặc Chaetomium) xử lý đất và gốc rạ để ức chế sự phát triển của nấm bệnh.

* Biện pháp hóa học

• Khi phát hiện bệnh chớm xuất hiện ở các lá gốc, bẹ lá với tỷ lệ lá bị bệnh tăng, có thể sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật đặc trị chứa hoạt chất như:

  • Validamycin

  • Hexaconazole

  • Tebuconazole

  • Azoxystrobin

• Lưu ý khi phun: Phun kỹ vào phần gốc và bẹ lá (nơi mầm bệnh tập trung), nên rẽ hàng lúa để thuốc tiếp xúc trực tiếp với các lá ở tầng dưới. Phun vào lúc thời tiết ráo mát và tuân thủ nguyên tắc 4 đúng.

•